Wat is witwassen eigenlijk, wanneer ben je strafbaar en kun je er ook onbewust bij betrokken raken?
“Een 46-jarige vrouw uit Lelystad is aangehouden in een groot witwasonderzoek.” In de rubriek Juridische Zaken bij Omroep Flevoland besprak mr. Noordanus het onderwerp witwassen naar aanleiding van dit bericht. De vrouw wordt verdacht van witwassen en valsheid in geschrifte. Belangrijk om te benadrukken: zij is verdachte, niet veroordeeld. Tot de rechter anders beslist, geldt zij als onschuldig. Mr. Noordanus bespreekt vanwege haar geheimhoudingsplicht nooit haar eigen zaken. In deze blog zetten we in algemene zin de belangrijkste vragen over witwassen op een rij.
Wat is witwassen volgens het Nederlandse strafrecht?
Witwassen is ervoor zorgen dat geld of goederen afkomstig uit een misdrijf er legaal uitzien, zodat deze onopvallend kunnen worden gebruikt. Denk aan geld uit drugshandel dat via een bedrijf, contante aankopen of cryptovaluta ‘schoon’ wordt gemaakt. Een ander voorbeeld is underground banking: geld wordt buiten de gewone banken om verplaatst, zodat niemand ziet waar het vandaan komt of naartoe gaat.
De strafbepaling staat in artikel 420bis van het Wetboek van Strafrecht. Strafbaar is niet alleen het verbergen of verhullen van de herkomst van geld, maar ook het verwerven, voorhanden hebben, overdragen of gebruiken van geld of goederen waarvan u weet dat ze uit een misdrijf afkomstig zijn. Zelfs het uitgeven van geld dat u zelf met een misdrijf hebt verdiend, kan strafbaar zijn als eenvoudig witwassen, artikel 420bis.1 Sr.
Drie vormen van witwassen: opzet, gewoonte en schuld
Het strafrecht onderscheidt grofweg drie vormen:
- Opzetwitwassen (artikel 420bis Sr): u weet dat het geld uit een misdrijf afkomstig is of u aanvaardt bewust de aanmerkelijke kans dat dit zo is.
- Gewoontewitwassen (artikel 420ter Sr): u maakt van witwassen een gewoonte.
- Schuldwitwassen (artikel 420quater Sr): u wist het niet zeker, maar had redelijkerwijs moeten vermoeden dat het geld uit een misdrijf kwam.
Welke straf er in een concrete zaak wordt opgelegd, hangt af van onder meer de hoogte van het bedrag, hoe lang het witwassen heeft geduurd en de rol van de verdachte. Dat kan variëren van een geldboete of taakstraf tot een (lange) gevangenisstraf.
Moet het geld altijd uit een misdrijf komen?
Ja. Voor een veroordeling voor witwassen moet het geld afkomstig zijn uit een misdrijf: het zogenoemde gronddelict. Dat misdrijf moet bovendien al gepleegd zijn vóór het witwassen. Zonder misdrijf valt er niets wit te wassen.
Justitie hoeft echter niet precies aan te wijzen wélk misdrijf het was. Wel moeten de feiten en omstandigheden een vermoeden van witwassen rechtvaardigen. Pas dan mag van een verdachte worden verwacht dat hij uitlegt waar het geld vandaan komt. Die uitleg moet concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk zijn; vervolgens moet het OM die verklaring onderzoeken. Pas als daarna niet anders kan worden geconcludeerd dan dat het geld uit een misdrijf afkomstig is, kan een veroordeling volgen. Een vaag gevoel of een bepaalde ‘sfeer’ is daarvoor niet genoeg.
Wanneer is het geen witwassen?
Geen witwassen is het als het geld gewoon legaal is verdiend. Veel contant geld, een rommelige administratie of een bank die vragen stelt, maakt u nog geen witwasser. Zo sprak het hof Den Haag onlangs een verhuurster en haar partner vrij. Zij hadden contante huur ontvangen, en pas na afloop van de huur werden in de woningen drugs, wapens en contant geld aangetroffen. Volgens het hof was daarmee niet aangetoond dat de huur afkomstig was uit een misdrijf dat al vóór de betaling was gepleegd. Ook het aannemen van contante huur en een onvolledige huurdersadministratie waren onvoldoende voor een witwasvermoeden. (Gerechtshof Den Haag 30 september 2026, ECLI:NL:GHDHA:2026:2975 en ECLI:NL:GHDHA:2026:2977)
Ook ‘zwart geld’ is niet automatisch witwassen. Zwart geld is inkomen waarover geen belasting is betaald, bijvoorbeeld een klusser die in het weekend contant wordt betaald zonder factuur. Dat is niet in orde en kan fiscale of zelfs strafrechtelijke gevolgen hebben, maar het is niet hetzelfde als het witwassen van crimineel geld. Wel kan belastingfraude in bepaalde gevallen zelf een misdrijf opleveren, waarna ook witwassen in beeld kan komen.
Kun je onbewust betrokken raken bij witwassen?
Ja, en dat zien wij in de praktijk regelmatig, juist bij jongeren. U hoeft niet zeker te weten dat geld crimineel is om strafbaar te zijn. Had u het redelijkerwijs moeten vermoeden, dan kan er sprake zijn van schuldwitwassen.
Het bekendste voorbeeld is de geldezel. Via social media wordt gevraagd of je je bankpas even wilt uitlenen, tegen een paar honderd euro. Dat klinkt als makkelijk geld, maar je rekening wordt gebruikt om crimineel geld door te sluizen: er wordt geld op gestort dat direct weer wordt doorgeboekt of opgenomen. Je riskeert een strafblad en de bank kan je op een zwarte lijst zetten, waardoor je jarenlang moeilijk een rekening of lening krijgt. Ons advies: leen nooit je bankpas, pincode of rekening uit, ook niet aan vrienden. Meer over strafzaken bij jongeren leest u op onze pagina jeugdstrafrecht.
Ook bij giften kan het verstandig zijn om op te letten. Een cadeau van een familielid is natuurlijk niet verdacht, ook niet als het om een groter bedrag gaat. Het wordt anders als de omstandigheden vragen oproepen: iemand zonder bekend inkomen die u ineens duizenden euro’s contant geeft, zonder dat duidelijk is waar dat geld vandaan komt. Stelt u dan geen vragen en blijkt het geld later van criminele herkomst, dan kan dat mogelijk worden aangemerkt als schuldwitwassen. Vraag in zo’n situatie dus door. En blijkt uit het antwoord dat het geld niet eerlijk verkregen is, neem het dan niet aan.
Wat is het verschil tussen witwassen en fraude?
Fraude gaat over het verkrijgen van geld door te bedriegen. Denk aan oplichting (artikel 326 Sr) of valsheid in geschrifte (artikel 225 Sr). Witwassen is wat er daarna met dat geld gebeurt: het verbergen, verhullen of gebruiken ervan. In de praktijk gaan fraude en witwassen dan ook meer dan eens samen: eerst wordt het geld door fraude verkregen, daarna wordt geprobeerd het in het legale circuit te brengen.
Verdacht van witwassen? Neem direct contact op
Wordt u verdacht van witwassen, fraude of een ander vermogensdelict, of bent u uitgenodigd voor een verhoor bij de politie? Laat u dan voor dat verhoor adviseren. Juist bij witwassen kan wat u in de eerste fase verklaart over de herkomst van geld grote gevolgen hebben voor uw zaak.
Bent u aangehouden en zit u op het politiebureau? Dan is rechtsbijstand kosteloos. U heeft vrije advocaatkeuze: noem Noordanus Advocatuur als voorkeursadvocaat en wij komen u zo snel mogelijk bijstaan.
De eerste (digitale) bespreking van 10-15 minuten met ons kantoor is vrijblijvend en kosteloos. Bel 0320-320025, stuur ons een WhatsApp-bericht of plan zelf een intake via de contactpagina.
